Instytut Historii im. Wojtka Kulika / Institute of History Wojtek Kulik

Świat, przestrzeń - ciekawostki i nie tylko / The world, space, interesting facts and more


Panorama Grabowca

Grabowiec na przestrzeni dziejów / Grabowiec throughout history

Grabowiec, collage, 2008
Collage

Pieczęć wójta gminy Grabowiec, 1880
Pieczęć wójta gminy Grabowiec

Pieczęć miasta Grabowca, 1564; autor gifu Renata Kulik / a seal from 1564
Pieczęć miasta Grabowca

Okładka książki Reginy Boczkowskiej
Okładka książki R. Boczkowskiej

Ptaszek w Rogowie, 2010, foto Iwona Karczmarz
Ptaszek w Rogowie

Grabowiec na przestrzeni dziejów / Grabowiec throughout history

    Historia osadnictwa w Grabowcu prawdopodobnie sięga pierwszego tysiąclecia nowej ery. Postawiliśmy sobie pytanie: ile ciekawych faktów można znaleźć od tych czasów aż po czasy współczesne? Spróbujemy odszukać te fakty w źródłach i podać niezmienione w tej pracy. Mamy nadzieję, że nasza ciekawość i subtelna rzetelność pozwoli nam zgromadzić wiele faktów.

    Grabowiec na przestrzeni dziejów / Grabowiec throughout history, v. 10.08.2018 new


Kalendarium wydarzeń, wrzesień / Calendar of events, September

    

    1 września 1916 roku - rozpoczęła działalność Szkoła Powszechna w Czechówce

    1 września 1916 roku - rozpoczęła działalność Szkoła Powszechna w Majdanie Tuczępskim

    1 września 1916 roku - rozpoczęła działalność Szkoła Powszechna w Osiczynie

    1 września 1916 roku - rozpoczęła działalność Szkoła Powszechna w Skibicach

    1 września 1916 roku - rozpoczęła działalność Szkoła Powszechna w Skomorochach Małych

    1 września 1916 roku - rozpoczęła działalność Szkoła Powszechna w Tuczępach

    1 września 1916 roku - rozpoczęła działalność Szkoła Powszechna w Wolicy Uchańskiej

    1 września 1916 roku - rozpoczęło działalność Liceum Ogólnokształcące w Grabowcu

    1 września 1966 roku - rozpoczął działalność Punkt Filialny w Grabowcu Liceum Ogólnokształcącego dla Pracujących w Hrubieszowie

    1 września 1969 roku - rozpoczęła działalność Zasadnicza Szkoła Rolnicza w Grabowcu

    1 września 2008 roku - dokonano odsłonięcia pomnika "700 lecia Grabowca", po renowacji

    1 września 1926 roku - siedziba Szkoły Powszechnej w Ornatowicach zostaje przeniesiona do budynku gromadzkiego zbudowanego wysiłkiem społeczności wiejskiej na placu tak zwanym "Karczma""

    3 września 1937 roku - dzieci ze szkoły w Ornatowicach wzięły udział w uroczystym rozpoczęciu roku szkolnego w kościele parafialnym w Grabowcu, gdzie dotarły trzema furmankami użyczonymi przez mieszkańców Ornatowic

    1-3 września 1989 roku - oddano do użytku nową siedzibę posterunku MO w Grabowcu

    4 września 1509 roku - król Zygmunt Stary zwolnił miasto Grabowiec (Grabowyecz) od kontrybucji wojennych

    6 września 1920 roku - w Grabowcu nocował Józef Czechowicz

    6 września 1998 roku odbył się poświęcenie sztandaru i wozu bojowego dla OSP Grabowiec-Góra

    7 września 1886 roku - w Grabowcu wybuchł pożar

    7 września 1949 roku - starosta zamojski wydał orzeczenie w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR, położonego we wsi Cieszyn

    

    10 września 1931 roku - gmina Grabowiec weszła w skład Związku Międzykomunalnego dla budowy szkół powszechnych w powiecie hrubieszowskim

    12 września 1883 roku - podpalono dom jednego z dwóch kandydatów na rabina grabowieckiego

    W dniach 13-21 września 1947 roku - zostały przeprowadzone przez redemptorystów z Zamościa misje święte w Grabowcu

    14 września 1822 roku - Grabowiec z przyległościami kupuje Józef Radziejowski

    14 września 1985 roku - oddano do użytku remizę OSP Rogów

    16-17 września 1989 roku - odsłonięcie i poświęcenie, w Grabowiec-Górze, pomnika pamięci żołnierzom Wojska Polskiego rozstrzelanych w dniu 25 września 1939 roku przez Armię Czerwoną

    18 września 2018 - imieniny ks. Stanisława Michała Budzyńskiego, byłego proboszcza parafii r.l. Grabowiec

    W dniach 19-20 września 1970 roku odbyły się "Dni Grabowca" i gromadzkie święto plonów

    20 września 1957 roku odbyła się uroczystość poświęcenia dzwonu „Ignacego-Mikołaja” w kościele w Grabowcu (na dzwonie widnieje rok 1958)

    22 września 1897 roku sporządzono projekt budynku siedziby władz gminy Graboiec, przy ulicy Wojsławskiej (budynek dotrwał do czasów współczesnych)

    22 września 2002 roku - w Grabowcu odsłonięto i poświęcono pomnik - Żołnierzom Armii Krajowej „Rzeczypospolitej Grabowieckiej”, wysiedlonym, pomordowanym w obozach koncentracyjnych, ofiarom pacyfikacji Grabowca i okolic, w latach 1939-1945

    25 września 1939 roku - agresja Związku Radzieckiego na ziemię grabowiecką, rozstrzelanie przez nich żołnierzy Wojska Polskiego

    29 września 1996 roku - zmarł ks. Stefan Sawecki, proboszcz rzymskokatolickiej parafii w Grabowcu, pochowany na miejscowym cmentarzu


Grabowiec z "lotu ptaka", 2012, foto Tomasz Pedowski / Aerial view of Grabowiec by Tomasz Pedowski
Panorama Grabowca

Regina Boczkowska: "Kronika służby zdrowia ziemi grabowieckiej 1944-2000" / "The Chronicle of Health Service in Grabowiec 1944-2000"

    Kronika służby zdrowia ziemi grabowieckiej 1944-2000 została opracowana w rękopisie przez lekarza medycyny Reginę Boczkowską. Jest to okres drugiego półwiecza XX wieku.

    Chronologiczne zapisy w kronice dają obraz przeobrażeń w służbie zdrowia Grabowca od okresu powojennego (1944) poprzez budowę nowego ośrodka zdrowia w czynie społecznym (1964) stały jego rozwój i działalność do 2000 roku.

    W opracowaniu zagadnień zdrowotnych ujęto udokumentowane dane statystyczne w formie wykresów i zdjęć. Kronikę kończy wykaz wszystkich zatrudnionych pracowników w ośrodku zdrowia, izbie porodowej i aptece od 1944 roku do 2000 roku.

    Opracowanie to jest częścią historii Grabowca. Czytając kronikę należy uwzględnić fakt, że zapisy i sformułowania są w znacznej części zgodne z oryginałem i należy je dopasować do dat tam występujących.

    "Kronika służby zdrowia ziemi grabowieckiej 1944-2000" / "The Chronicle of Health Service in Grabowiec 1944-2000"


Karol Chilewicz: "Kultura muzyczna Grabowca - Historia i współczesność" / "Music culture of Grabowiec - History and present times"

    Karol Chilewicz, "Kultura muzyczna Grabowca - Historia i współczesność" / "Music culture of Grabowiec - History and present times"


Czy wiesz, że ...? / Do you know that...?

    24 lipca 1925 roku odbyła się w majątku Skomorochy Wielkie uroczystość 50-lecia ślubów małżeńskich Wacława Michała i Stanisławy z Glasserów małżonków Skomorowskich (więcej patrz hasło, w GSB: Skomorowski Wacław Michał).

    W 1899 roku pojawił się pomysł zbudowania ludowej herbaciarni w Grabowcu. Wiadomo, że funkcjonowała co najmniej w latach 1903-1904. W 1903 roku sklepowym w tej herbaciarni był Jan Czubara. Doytychczas nie wiadomo, gdzie mieściła się ta herbaciarnia.

    W 1768 roku nowi mieszkańcy przyjmowali prawa magdeburskie i składali przysięgę w urzędzie „aby być sprawiedliwym całemu miastu i pospólstwu miasta Grabowca”.

    Współcześnie spotyka się z dowolnością nazywania różnych miejsc w gminie Grabowiec. Nie ominęło to krynicy pod Grabowiec-Górą. Krynica ta w 1771 roku była określana w dokumentach urzędowych miasta Grabowca, jako "Krynica Biała".

    W 1791 roku mieszczanie grabowieccy określali mieszkańców np. z Czechówki, jako zagranicznymi.

    Już przed 1787 rokiem przy gościńcu zamkowym na gruntach miejskich, tj. wypuście pod Górą funkcjonowała prywatna winnica z izbą, chlewikiem od Krynicy i wolnym dojazdem do niej.

    31 grudnia 2017 roku minęło 148 lat od utraty przez Grabowiec statusu miasta, tj. przemianowania miasta Grabowca na osadę Grabowiec.

    7 września 1949 roku starosta zamojski K. Głębski wydał orzeczenie w sprawie „przejęcia na własność Skarbu Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R., położonego we wsi Cieszyn, gminy Skierbieszów, pow. zamojskiego”. W orzeczeniu stwierdzono, że w 1945 roku przejęto na własność państwa 694, 475 ha gruntów rolnych, wód i lasów oraz zabudowania a taże inwentarz żywy i martwy. Obszar ten został włączony do obszaru scalenia gruntów w Cieszynie i w wyniku tej komasacji wydzielono 629,5294 ha gruntów na skarb państwa. W orzeczeniu wymienieni zostali przedstawiciele 107 rodzin, którym odebrano mienie (wykaz osób planuje się zamieścić w „Grabowieckim Słowniku Biograficznym”)

    W 1927 roku, według artykułu zamieszczonego w Gazecie Świątecznej, mieszkańcy gminy Grabowiec życzyli by sobie, żeby wójt z urzędem gminy i radą gminną zajęli się porządkiem w miasteczku Grabowcu i uporządkowaniem dróg w gminie. „...toż na drodze do Grabowca można kark skręcić, takie tam wyrwy i doły! W miasteczku zaś błoto tak okropne, że ludzie więzną w niem z wozami. Przecież gmina zbiera od wielu lat targowe, a nawet bajory nie pozasypywane. Czy gmina ma wyrównywać niedobory dochodem z targów? Tak być nie powinno. Przecież ludzie okoliczni warci są tego, żeby mieli jaki-taki postój za te pieniądze, co je na targach składają gminie. Niechże gmina Grabowiec o tem pomyśli!

    W 1921 roku w gminie Grabowiec była wieś o nazwie "Łanowe Sołtysy", w której było 85 mieszkańców i 11 budynków mieszkalnych.

    W 1904 roku w Grabowcu był posterunek ziemskiej straży dla dwóch gmin: Grabowca i Miączyna.

    Henryk Weychert, dziedzic dóbr Szystowice, tak m.in opisywał życie w jego dobrach na początku XX wieku: We wsi Szystowice, w pow. Hrubieszowskim, mężczyźni nosili dawniej włosy do ramion, dziś strzygą je krótko; brody noszą tylko żebracy. Więcej w: "Grabowiec na przestrzeni dziejów".

    W 1874 roku o Grabowczyku pisani: „Chronicznym złem w tej okolicy jest brak robotnika i czeladzi dworskiej”

    W 1872 roku został wybudowany w Szystowicach dwór, który rozbudowano na początku XX wieku. Dwór jest murowany, parterowy z portykiem i czworoboczną wieżą, o wystroju eklektycznym.

    W Grabowcu (i nie tylko) "szalała" epidemia cholery. Jedno centrum epidemii przypadało na lata 1854-1855.

    Burmistrz miasta Grabowca, Józef Sebowicz, z urzędu donosi naczelnikowi powiatu hrubieszowskiego (a ten następnie do gubernatora cywilnego lubelskiego), że 26 czerwca 1863 roku, o godzinie czwartej rano, wpadł do miasta Grabowca – ze strony Bereścia – konny oddział powstańców w liczbie kilku, mających dobre konie i uzbrojenie (pałasze, rewolwery, karabinki). Powstańcy szukali burmistrza, którego następnie zapytali o drogę do Żukowa. Natomiast wójt gminy Grabowiec, doniósł naczelnikowi, że tego samego dnia przez całą gminę Grabowiec przeszedł oddział powstańców, który skierował się w stronę wsi Tuczępy.

    W 1855 roku Jan Tadeusz Lubomirski uważał, że są dwie wsie Skomroch, jedna w powiecie sokalskim a druga w grabowieckim. Skąd pochodziło bardzo wielu skomrochów, bardów słowiańskich.

    W powiecie hrubieszowskim, w 1852 roku, w kategorii lasów miejskich jako jedyne były urządzone lasy miasta Grabowca, które miały powierzchnię 681 morgów.

    W 1845 roku ogłoszono przetarg na remont ujeżdżalni wojskowej w mieście Grabowcu.

    22 lipca 1816 roku Stanisław Antoni Batowski zobowiązał się, w akcie notarialnym sporządzonym u notariusza Ludwika Popławskiego w Hrubieszowie, do wybudowania cerkwi murowanej w Świdnikach

    W 1811 roku w domu dworskim w Grabowcu, zwanym Ratuszem mieszkali Żydzi (m.in. szynkarz Jonasz Fisz z rodziną)

    Jak dawniej przysięgano?
    17 października 1809 roku na rozkaz „Wielmożnego Dziedzica Dobrodzieja” odbyła się przysięga nowych burmistrzów (już od kilku miesięcy wybranych). Rota przysięgi: „My Józef Nowicki, Jakub Wysocki Przysięgamy Panu Bogu Wszechmogącemu w Trójcy Świętej Jedynemu i Nayiasnieyszemu Napoleonowi wielkiemu Cesarzowi Naszemu Jako y całemu Pospolstwu Miasta tegoz Grabowca – Jako My wiernie wszystkie tak to potaiemne jak i widoczne potrzeby rzetelnie na zadne przekupienie, w każdych zachodzących potrzebach i Interesach utrzymywac nie zwazaiąc na Brata, Ojca, Krewnego, Dobrodzieja i Nieprzyiaciela, w zachodzących potrzebach i Interesach utrzymowac – w zachodzącym uszkodeniu bronic i cotylko będzie potrzeba całość tegoz Miasta Grabowca doskutku przyprowadzac obowiązujemy się y przyrzekamy tak nam Boze dopomóż y niewinna Męka iego”.
    15 czerwca 1807 roku wybrano nowych ławników, którzy następnie złożyli przysięgę stając się w ten sposób ławnikami przysięgłymi. „My niżej wyrażeni od Pospulstwa Miasta Grabowca jako; y Gury Grabowieckiey będąc obrani za ławników Jędrzej Orzechowski, Piotr Duda, Prokop Czausz, Grzegorz Giera, Gabriel Wilczyński, Paweł Buczkowski przysięgamy Panu Bogu Wszechmogącemu w Trójcy Świętej Jedynemu y Nayiaśnieyszemu Monarsze Naszemu Franciszkowi IIu Jako y Całemu Pospulstwu Miasta Grabowca y Góry Grabowieckiey, Jako wiernie, wszystkie, tak to potajemnie, jak y widoczne …(wyraz nieczytelny) … y potrzeby, na żadne przekupienie w każdych zachodzących potrzebach y w każdych rozkaz od zwierzchności Naszej Miejscowey posłuszemi bydź przyrzekamy y obowiązujemy się Tak Nam Boże dopomóż y niewinna Męka Jego”.

    Henrykówka nazywała się wcześniej Majdanem Dańczypolskim

    Byt w XVIII-wiecznym Grabowcu, mieście będącym siedzibą starostwa grodowego, był żywotem w małej osadzie rolniczej. Grabowiec nie posiadał rozwiniętego rzemiosła jak i handlu. W związku z powyższym okoliczna szlachta, która przyjeżdżała do Grabowca, w celu załatwienia spraw, to co najwyżej mogła zwiększyć spożycie trunków. (Ćwik Władysław w "Miasta królewskie Lubelszczyzny")

    Wyczytane z akt metrykalnych: "Na Dworze Grabowieckim zwanym Siedlisko"

    W 1786 roku rajcy miasta Grabowca uchwalili powołanie stróża nocnego na okres całego roku, tak aby ochronić mieszczan od nocnej straty.


O stronie / About the website

Webmaster: Henryk Kulik (23.05.2007-2018) / hkulik(wstaw znak at)rodzinakulik.eu

     Wszelkie wykorzystanie do celów komercyjnych jak i kopiowanie, względnie publikowanie na stronach www tylko za pisemną zgodą autorów